Waardering: de clausule die conflicten voorkomt
Leg vast hoe de waarde van de aandelen wordt bepaald bij een overdracht tussen aandeelhouders. Meestal is dat een multiple op genormaliseerde bedrijfscashflow van de laatste twee of drie jaar, verminderd met de netto financiële schuld.
Bepaal ook wie de berekening maakt en wat er gebeurt bij onenigheid: bijvoorbeeld een bindend derdenbeslissing door een aangeduide deskundige. Zonder die aanduiding wordt de keuze van de deskundige zelf een discussie.
Voorzie eventueel een verschil naargelang de omstandigheid: een vertrek in onderling overleg, een vertrek na wanprestatie, of een overlijden kunnen elk een andere behandeling krijgen. Dat is gebruikelijk en het is beter dan één formule voor alle situaties.
Overdracht van aandelen
Een voorkooprecht bepaalt dat aandelen eerst aan de bestaande aandeelhouders moeten worden aangeboden. Dat voorkomt dat je van de ene dag op de andere een onbekende medevennoot hebt.
Een volgrecht beschermt de minderheid: wanneer de meerderheid verkoopt, kan de minderheid mee verkopen tegen dezelfde voorwaarden. Het omgekeerde — een meesleeprecht — laat de meerderheid toe de minderheid te verplichten mee te verkopen bij een bod op het geheel.
Die twee samen zijn cruciaal bij een latere verkoop van het bedrijf. Zonder meesleeprecht kan één kleine aandeelhouder een volledige overname blokkeren; zonder volgrecht kan een minderheid achterblijven bij een nieuwe eigenaar zonder enige bescherming.
Overlijden en arbeidsongeschiktheid
Bij overlijden komen de aandelen doorgaans bij de erfgenamen terecht. Wanneer die niet in het bedrijf actief zijn, ontstaat een situatie waarin een deel van het kapitaal wordt aangehouden door mensen zonder betrokkenheid bij de werking.
Regel daarom vooraf of er een aankoopverplichting of -recht bestaat, tegen welke waarderingsmethode, en binnen welke termijn. Overweeg een verzekering die de aankoop financiert; zonder financiering blijft een correcte clausule een dode letter.
Regel hetzelfde voor langdurige arbeidsongeschiktheid van een actieve aandeelhouder: blijft de vergoeding lopen, en vanaf wanneer wordt de rol formeel overgedragen. Dat scenario komt vaker voor dan overlijden en wordt bijna nooit geregeld.
Patstellingen doorbreken
Bij een fiftyfiftyverhouding is een patstelling niet onwaarschijnlijk maar onvermijdelijk, vroeg of laat. Zonder mechanisme betekent dat een blokkering van de besluitvorming, en die verlamt het bedrijf op het slechtste moment.
Gebruikelijke oplossingen zijn: een neutrale derde die bij patstelling de knoop doorhakt, een bemiddelingsprocedure met een termijn, of een koop-of-verkoopclausule waarbij één partij een prijs noemt en de andere kiest of ze koopt of verkoopt tegen die prijs.
Die laatste clausule is hard maar effectief, precies omdat ze beide partijen dwingt tot een redelijke prijs. Bespreek de gevolgen ervan goed: ze veronderstelt dat beide partijen in staat zijn de andere uit te kopen.
Besluitvorming en versterkte meerderheden
Leg vast welke beslissingen niet met een gewone meerderheid genomen kunnen worden: investeringen boven een bedrag, het aangaan van schuld, het toelaten van nieuwe aandeelhouders, wijziging van de activiteit, of de verkoop van belangrijke activa.
Wees daar tegelijk voorzichtig mee. Een lijst van twintig onderwerpen die unanimiteit vragen, geeft elke aandeelhouder een vetorecht en produceert precies de patstellingen die je wil vermijden.
Een werkbare aanpak: een korte lijst van fundamentele beslissingen met versterkte meerderheid, en voor de rest een normale besluitvorming met duidelijke informatierechten voor de minderheid.
Dividend, vergoeding en concurrentie
Leg een dividendbeleid vast: welk deel van de winst wordt in principe uitgekeerd, en onder welke voorwaarden wordt daarvan afgeweken. Dat voorkomt de jaarlijkse discussie tussen actieve en passieve aandeelhouders.
Regel ook de vergoeding van actieve aandeelhouders: marktconform loon voor de functie, apart van het rendement op het aandeelhouderschap. Zonder die scheiding wordt elke prestatiediscussie een eigendomsdiscussie.
Voeg een niet-concurrentie- en niet-afwervingsbepaling toe, met een redelijke duur en afbakening. Dat is vooral relevant bij vertrek, en het is achteraf niet meer af te dwingen als het er niet in staat.
Onderhouden en actueel houden
Een overeenkomst uit de opstartfase past zelden nog bij een bedrijf dat drie keer zo groot is. Herzie het document elke drie tot vijf jaar, en zeker bij elke wijziging in de aandeelhoudersstructuur.
Toets bij elke herziening of de waarderingsmethode nog realistisch is en of de lijst van beslissingen met versterkte meerderheid nog werkbaar is. Die twee verouderen het snelst.
Zet de herziening op de bestuursagenda met een vaste periodiciteit. Dat is de eenvoudigste manier om te vermijden dat het document pas bovengehaald wordt wanneer er een probleem is — en dan blijkt het niet meer te passen.
Veelgestelde vragen
Wat is de belangrijkste clausule in een aandeelhoudersovereenkomst?
De waarderingsmethode voor aandelen bij overdracht, met de aanduiding van wie de berekening maakt en hoe onenigheid daarover wordt beslecht. Zonder die clausule wordt elke overdracht een onderhandeling op het slechtste moment.
Hoe voorkom je een patstelling bij een fiftyfiftyverhouding?
Met een mechanisme: een neutrale derde die knopen doorhakt, een bemiddelingsprocedure met termijn, of een koop-of-verkoopclausule waarbij één partij een prijs noemt en de andere kiest te kopen of te verkopen.
Hoe vaak herzie je een aandeelhoudersovereenkomst?
Elke drie tot vijf jaar en bij elke wijziging in de aandeelhoudersstructuur. Vooral de waarderingsmethode en de lijst van beslissingen met versterkte meerderheid verouderen snel.